DJIZIENMagazine voor ketenpartners
Dienst Justitiële Inrichtingen
Juni 2016
vorige volgende

Interview

Gerlof Leistra
 
 
Biografie van de BajesGerlof Leistra
  • Biografie van de Bajes
  • Gerlof Leistra

'Ik ben geen verbitterde mensen tegengekomen'

Elsevier-journalist Gerlof Leistra schreef samen met Annemarie van Ulden (LINDAnieuws) een biografie van de penitentiaire inrichting Amsterdam Over-Amstel, alias de Bijlmerbajes. Ze spraken uitgebreid met bewakers en gedetineerden, maar ook met psychiaters, bezoekers en de directie. 'Een monument van de penitentiaire geschiedenis gaat verloren.'

Hoe zou u de Bijlmerbajes in het kort omschrijven?
'Als een echte Amsterdamse gevangenis, zowel qua gedetineerden, van wie er veel uit de hoofdstad komen, als qua werknemers. Voor velen geldt: grote mond, klein hartje. Onder sommige werknemers heerste een instelling van: regels zijn leuk, maar niet voor ons. Die maakten ze zelf wel. Om een voorbeeld te noemen: in 2001 kampten gevangenissen niet alleen met een tekort aan personeel, maar ook met een hoog ziekteverzuim. Mede door studie- en ouderschapsverlof was 30 procent van het personeel niet inzetbaar. Dat bood ruimte aan mensen die wilden overwerken. Het record stond op naam van een PIW’er die tweehonderd dagen achter elkaar werkte, zonder één vrije dag. Een paar keer per week draaide hij zelfs dubbele diensten.'

Hoe was het om twee jaar in de Bijlmerbajes rond te lopen?
'Ik vind het heel bijzonder dat ik als misdaadverslaggever zoveel vertrouwen heb gekregen. Het is bij mijn weten nooit eerder gebeurd dat iemand zo lang in een gevangenis mocht rondlopen. Het is een wereld waar je als gewone burger vrijwel nooit binnenkomt. Ik zal de Bijlmerbajes en haar bewoners ontzettend missen.'

'De mensen die daar werken, moeten perspectief proberen te bieden aan mensen zonder enig uitzicht'

Wat is uw beeld van het werk dat wordt verzet in de Bijlmerbajes?
'Ik heb veel bewondering gekregen voor de mensen die daar werkten. Je moet, met name op de Singel waar de zwaarste gevallen zaten, de hele dag op alles voorbereid zijn: plotselinge agressie, zelfmoord. De mensen die daar werken, moeten perspectief proberen te bieden aan mensen zonder enig uitzicht, die een gevaar zijn voor zichzelf. Als ze het ene uur een kopstoot krijgen van een gedetineerde, moeten ze hem toch het volgende uur naar de luchtplaats brengen. Ik heb bewondering gekregen voor hun levenslust, veerkracht en humor. In al die tijd ben ik geen verbitterde mensen tegengekomen. Tot de laatste dag kwam men opgewekt naar het werk, ook die werknemers die wisten dat ze niet mee zouden gaan naar Zaanstad.'

Wat is u het meest bijgebleven?
'Er was daar een gedetineerde van begin twintig, hij had het niveau van een kleuter. Hij zei over zichzelf  ‘Ik ben nog zandbak’, om aan te duiden wat zijn belevingswereld was. Hij was opgevoed door twee verslaafde ouders en sociaal heel erg gestoord. Hij had jaren in jeugdinstellingen doorgebracht en zal ook nooit zelfstandig kunnen wonen. Aan de arts vroeg hij eens of die hem niet wilde adopteren. En als hij op verlof was, belde hij naar de Bijlmer of hij al terug mocht komen. Zoiets raakt je tot op je botten. Gelukkig viel er ook veel te lachen, want humor helpt in die omstandigheden. Om een man bijvoorbeeld die omringd door een team van bewakers met helm en schild naar een isoleercel werd gebracht. Toen hij mij zag, dacht hij dat ik de directeur was en begon zich te beklagen. Uiteindelijk hadden we een heel gezellig gesprek.'

Is het jammer dat de Bijlmer gaat sluiten en wat gaat er volgens u verloren?
'Qua gebouw is de Bijlmer altijd een verschrikking geweest: onoverzichtelijk door die zes torens, dat vergde heel veel personeel. En het was een gatenkaas, er waren veel ontsnappingen, zeker in de tijd toen er nog geen tralies voor de ramen zaten. Bovendien was de Bijlmer al jaren ‘op’, in die zin is de sluiting logisch. Maar dat Amsterdam nu geen eigen gevangenis meer heeft, vind ik erg. Een monument van de penitentiaire geschiedenis gaat verloren.'

Tekst: Friederike de Raat   Beeld: publiciteitsfoto's

Gerlof Leistra en Annemarie van Ulden,  Biografie van de bajes, de roerige geschiedenis van de Bijlmerbajes (1978-2016). Just Publishers, ISBN 978-90-8975-480-6, € 19,95.